
Αναπτυξιακά Ορόσημα Παιδιού: Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζει κάθε γονιός
Η ανάπτυξη ενός παιδιού είναι ένα μοναδικό ταξίδι γεμάτο μικρές αλλά καθοριστικές στιγμές που ονομάζονται αναπτυξιακά ορόσημα. Από το πρώτο χαμόγελο και τα πρώτα βήματα, μέχρι την ικανότητα να σχηματίζει προτάσεις ή να λύνει προβλήματα, τα αναπτυξιακά ορόσημα αποτελούν πολύτιμους «δείκτες» που καθοδηγούν τους γονείς και τους επαγγελματίες υγείας σχετικά με την πορεία εξέλιξης του παιδιού. Η παρακολούθηση των οροσήμων ανάπτυξης δεν είναι απλώς μια μέθοδος καταγραφής δεξιοτήτων· είναι ένα εργαλείο πρόληψης, έγκαιρης αναγνώρισης πιθανών δυσκολιών και ενίσχυσης της ολόπλευρης ανάπτυξης του παιδιού.
Καθώς κάθε παιδί μεγαλώνει με τον δικό του ρυθμό, είναι σημαντικό οι γονείς να γνωρίζουν τι να περιμένουν σε κάθε ηλικία. Η κατανόηση των βασικών σταδίων – στην κοινωνική και συναισθηματική συμπεριφορά, στη γλώσσα και την επικοινωνία, στη γνωστική ικανότητα και στη σωματική ανάπτυξη – προσφέρει ασφάλεια, αυτοπεποίθηση και καθοδήγηση στον γονεϊκό ρόλο. Στο άρθρο που ακολουθεί θα αναλύσουμε τα αναπτυξιακά ορόσημα ανά ηλικιακή ομάδα, ώστε κάθε γονιός να έχει έναν ξεκάθαρο οδηγό εξέλιξης. Παράλληλα, θα αναφερθούμε στα σημάδια που δείχνουν πότε χρειάζεται να ζητηθεί παιδιατρική εκτίμηση, πάντα με στόχο την έγκαιρη υποστήριξη του παιδιού.
Αναπτυξιακά ορόσημα παιδιού 2 μηνών
Κοινωνική / Συναισθηματική Ανάπτυξη
- Εμφανίζει κοινωνικό χαμόγελο σε ανταπόκριση σε πρόσωπα ή φωνές.
- Αρχίζει να δείχνει ενδιαφέρον για το πρόσωπο του φροντιστή.
Γλώσσα / Επικοινωνία
- Παράγει φωνητικούς ήχους.
- Στρέφει το κεφάλι ή σταματά τη δραστηριότητα του ως αντίδραση σε ήχους.
Γνωστικά (μάθηση, σκέψη, επίλυση προβλημάτων)
- Παρακολουθεί με το βλέμμα αντικείμενα σε μικρή απόσταση, ιδιαίτερα εάν κινούνται αργά.
- Εστιάζει καλύτερα σε πρόσωπα, τα οποία προτιμά από τα αντικείμενα.
Κίνηση / Φυσική Ανάπτυξη
- Σηκώνει το κεφάλι κατά 30-60 μοίρες και το στέφει όταν είναι μπρούμυτα.
- Κινεί τα άκρα συμμετρικά.
- Αρχίζει να αναπτύσσει έλεγχο στον αυχένα, χωρίς όμως να τον διατηρεί πλήρως.
Αναπτυξιακά ορόσημα παιδιού 4 μηνών
Κοινωνική / Συναισθηματική Ανάπτυξη
- Χαμογελάει αυθόρμητα και πιο συχνά, ειδικά σε πρόσωπα.
- Απολαμβάνει την αλληλεπίδραση με φροντιστές και μπορεί να εκδηλώνει χαρά με γέλιο.
Γλώσσα / Επικοινωνία
- Εκφράζει ποικιλία ήχων (βάβισμα αρχικού τύπου).
- Γελάει δυνατά.
- Στρέφει το κεφάλι προς γνώριμες φωνές ή ήχους.
Γνωστικά (μάθηση, σκέψη, επίλυση προβλημάτων)
- Παρακολουθεί κινούμενα αντικείμενα ομαλά με τα μάτια.
- Δείχνει ενδιαφέρον για πρόσωπα και παιχνίδια.
- Αναγνωρίζει οικεία πρόσωπα από απόσταση.
Κίνηση / Φυσική Ανάπτυξη
- Κρατάει σταθερά το κεφάλι χωρίς υποστήριξη.
- Όταν είναι μπρούμυτα, στηρίζεται στους αγκώνες και σηκώνει το στήθος.
- Αρχίζει να φέρνει αντικείμενα στο στόμα.
- Πιάνει παιχνίδια με το χέρι (συνήθως με παλαμιαία σύλληψη).
Αναπτυξιακά ορόσημα παιδιού 6 μηνών
Κοινωνική / Συναισθηματική Ανάπτυξη
- Αναγνωρίζει οικεία πρόσωπα και μπορεί να εκδηλώσει άγχος προς αγνώστους.
- Ανταποκρίνεται θετικά σε παιχνίδια αλληλεπίδρασης (π.χ. «κούκου-τσα»).
- Εκφράζει χαρά, δυσαρέσκεια ή απογοήτευση με ήχους και εκφράσεις.
Γλώσσα / Επικοινωνία
- Παράγει επαναλαμβανόμενες συλλαβές όπως «μπα-μπα» ή «ντα-ντα», χωρίς ακόμη να αποδίδουν συγκεκριμένο νόημα.
- Αντιδρά στο όνομά του.
- Χρησιμοποιεί διαφορετικούς τόνους φωνής για να εκφράσει διαθέσεις.
Γνωστικά (μάθηση, σκέψη, επίλυση προβλημάτων)
- Παρατηρεί αντικείμενα που κινούνται ή πέφτουν.
- Δείχνει περιέργεια για το περιβάλλον και προσπαθεί να φτάσει αντικείμενα εκτός άμεσης εμβέλειας.
- Αρχίζει να αναγνωρίζει ότι οι πράξεις του (π.χ. κούνημα κουδουνίστρας) έχουν αποτέλεσμα.
Κίνηση / Φυσική Ανάπτυξη
- Γυρίζει από την πρηνή θέση (μπρούμυτα) σε ύπτια (ανάσκελα) και συχνά και αντίστροφα.
- Κάθεται με υποστήριξη.
- Μεταφέρει παιχνίδια από το ένα χέρι στο άλλο.
- Βάζει συχνά αντικείμενα στο στόμα στο πλαίσιο εξερεύνησης.
Αναπτυξιακά ορόσημα παιδιού 9 μηνών
Κοινωνική / Συναισθηματική Ανάπτυξη
- Δείχνει διστακτικότητα ή άγχος προς άγνωστα πρόσωπα.
- Προτιμά έντονα τους γονείς ή τον βασικό φροντιστή.
- Απολαμβάνει παιχνίδια αλληλεπίδρασης, όπως «κούκου-τσα».
Γλώσσα / Επικοινωνία
- Μιμείται ήχους, κινήσεις και χειρονομίες (π.χ. κούνημα χεριού για «γεια»).
- Παράγει ποικιλία συλλαβών με ήχους που μοιάζουν με λέξεις.
- Αρχίζει να κατανοεί απλές εντολές με συνοδεία χειρονομιών.
- Μπορεί να χρησιμοποιεί ήχους όπως «μα-μα» ή «μπα-μπα», αλλά συνήθως χωρίς σταθερή σύνδεση με τους γονείς ακόμη.
Γνωστικά (μάθηση, σκέψη, επίλυση προβλημάτων)
- Αρχίζει να κατανοεί την έννοια του «όχι» και δείχνει αντίδραση όταν το ακούει, αν και συχνά δεν το ακολουθεί.
- Αρχίζει να καταλαβαίνει ότι ένα αντικείμενο συνεχίζει να υπάρχει ακόμα κι αν δεν το βλέπει.
- Εξερευνά τα παιχνίδια με διαφορετικούς τρόπους – τα κουνάει, τα χτυπάει μεταξύ τους ή τα ρίχνει κάτω για να δει το αποτέλεσμα.
Κίνηση / Φυσική Ανάπτυξη
- Κάθεται μόνο του χωρίς υποστήριξη.
- Αρχίζει να σέρνεται ή να μπουσουλάει.
- Στέκεται όρθιο με υποστήριξη, κρατώντας έπιπλα ή τα χέρια του φροντιστή για ισορροπία.
- Πιάνει τα αντικείμενα με ολόκληρη την παλάμη (παλαμιαία λαβή) και αρχίζει σταδιακά να τα χειρίζεται με μεγαλύτερη ακρίβεια, π.χ. να τα μεταφέρει από το ένα χέρι στο άλλο.
Αναπτυξιακά ορόσημα παιδιού 12 μηνών
Κοινωνική / Συναισθηματική Ανάπτυξη
- Δείχνει προτίμηση σε οικεία και αγαπημένα πρόσωπα.
- Εκδηλώνει άγχος αποχωρισμού και μπορεί να διστάζει ή να κλαίει στην παρουσία αγνώστων.
- Μιμείται ενέργειες και κινήσεις άλλων (π.χ. χειροκρότημα, γεια-γεια).
- Συμμετέχει σε απλά παιχνίδια αλληλεπίδρασης.
Γλώσσα / Επικοινωνία
- Λέει 1–3 απλές λέξεις (συνήθως «μαμά», «μπαμπά», «μπάλα»), αν και η προφορά μπορεί να μην είναι πάντα καθαρή.
- Κατανοεί απλές εντολές με συνοδεία χειρονομιών, π.χ. «δώσε το μπαλάκι».
- Δείχνει με το δάχτυλο για να ζητήσει ή να δείξει ενδιαφέρον (πρώιμη επικοινωνιακή δεξιότητα).
Γνωστικά (μάθηση, σκέψη, επίλυση προβλημάτων)
- Αναγνωρίζει οικεία αντικείμενα με το όνομά τους.
- Ψάχνει αντικείμενα που κρύβονται πλήρως (καλή κατανόηση της μονιμότητας αντικειμένου).
- Αρχίζει να χρησιμοποιεί αντικείμενα σωστά (π.χ. χτενίζει τα μαλλιά με χτένα, πίνει από κύπελλο με βοήθεια).
Κίνηση / Φυσική Ανάπτυξη
- Στέκεται χωρίς υποστήριξη για λίγα δευτερόλεπτα.
- Κάνει τα πρώτα ανεξάρτητα βήματα, αν και πολλά παιδιά περπατούν σταθερά λίγο μετά τους 12 μήνες.
- Πιάνει μικρά αντικείμενα με λαβή αντίχειρα–δείκτη.
- Δείχνει αντικείμενα ή τα προσφέρει σε άλλους.
Αναπτυξιακά ορόσημα παιδιού 18 μηνών
Κοινωνική / Συναισθηματική Ανάπτυξη
- Δείχνει στοργή προς οικεία πρόσωπα (π.χ. αγκαλιάζει, φιλάει).
- Δοκιμάζει την ανεξαρτησία του (π.χ. θέλει να τα κάνει «μόνο του»).
- Μπορεί να εμφανίσει έντονες αντιδράσεις όταν περιορίζεται.
- Παίζει απλά παιχνίδια «πλάι-πλάι» με άλλα παιδιά (παράλληλο παιχνίδι).
Γλώσσα / Επικοινωνία
- Λέει περίπου 10–20 λέξεις. Ο αριθμός αυτός διαφέρει από παιδί σε παιδί, καθώς η γλωσσική ανάπτυξη παρουσιάζει μεγάλη φυσιολογική ποικιλία.
- Δείχνει με το δάχτυλο αντικείμενα που θέλει ή ενδιαφέρουν.
- Ονομάζει ή δείχνει μέρη του σώματος όταν του ζητηθεί.
- κατανοεί και εκτελεί απλές οδηγίες ενός βήματος χωρίς να χρειάζεται χειρονομία (π.χ. «δώσε μου την μπάλα»). Οι οδηγίες δύο βημάτων συνήθως κατακτώνται μετά τα 2 έτη.
Γνωστικά (μάθηση, σκέψη, επίλυση προβλημάτων)
- Χρησιμοποιεί αντικείμενα σωστά (π.χ. τρώει με κουτάλι, προσπαθεί να πιεί από κύπελλο).
- Μιμείται απλές καθημερινές ενέργειες των ενηλίκων (π.χ. σκούπισμα με πανάκι, «τηλεφωνεί» με το παιχνίδι-τηλέφωνο).
- Αναγνωρίζει εικόνες σε βιβλία και μπορεί να τις δείχνει όταν του ζητηθεί.
Κίνηση / Φυσική Ανάπτυξη
- Περπατάει μόνο του με αυτοπεποίθηση.
- Ανεβαίνει σε έπιπλα ή μικρά σκαλοπάτια χωρίς βοήθεια.
- Σπρώχνει και τραβάει παιχνίδια ενώ περπατά.
- Πετάει μπάλα μπροστά με το χέρι.
- Αρχίζει να τρέχει, αλλά με αστάθεια.
Αναπτυξιακά ορόσημα παιδιού 2 ετών
Κοινωνική / Συναισθηματική Ανάπτυξη
- Παίζει δίπλα σε άλλα παιδιά (παράλληλο παιχνίδι) και αρχίζει να τα μιμείται.
- Δείχνει αυξανόμενη ανεξαρτησία και συχνά χρησιμοποιεί τη λέξη «όχι».
- Δείχνει έντονα συναισθήματα, π.χ. απογοήτευση όταν δεν πετυχαίνει κάτι.
- Μπορεί να δείχνει στοργή προς φίλους ή αγαπημένα πρόσωπα χωρίς να καθοδηγείται.
Γλώσσα / Επικοινωνία
- Λέει περίπου 50 ή περισσότερες λέξεις (το εύρος μπορεί να διαφέρει).
- Σχηματίζει απλές προτάσεις/φράσεις 2 λέξεων («μαμά έλα», «θέλω μπάλα»).
- Ονομάζει γνωστά αντικείμενα και άτομα.
- Κατανοεί απλές ερωτήσεις και εντολές δύο βημάτων («πάρε το παιχνίδι και δώσ’ το στη μαμά»).
Γνωστικά (μάθηση, σκέψη, επίλυση προβλημάτων)
- Βρίσκει εύκολα κρυμμένα αντικείμενα (καλή κατανόηση μονιμότητας αντικειμένου).
- Ξεκινά να ταξινομεί αντικείμενα κατά σχήμα ή χρώμα.
- Αναγνωρίζει και δείχνει εικόνες σε βιβλία.
- Χρησιμοποιεί παιχνίδια με πιο λειτουργικό τρόπο (π.χ. τροφοδοτεί κούκλα με κουτάλι).
Κίνηση / Φυσική Ανάπτυξη
- Τρέχει με περισσότερη σταθερότητα.
- Ανεβαίνει και κατεβαίνει σκάλες κρατώντας το κάγκελο, συνήθως με τα δύο πόδια σε κάθε σκαλοπάτι.
- Κλωτσάει μπάλα.
- Χτίζει πύργο με 4 ή περισσότερους κύβους.
- Κρατάει κραγιόνι με ολόκληρη την παλάμη και μπορεί να σχεδιάσει απλές γραμμές ή κυκλικές κινήσεις.
Αναπτυξιακά ορόσημα παιδιού 3 ετών
Κοινωνική / Συναισθηματική Ανάπτυξη
- Παίζει πιο συνεργατικά με άλλα παιδιά, ξεκινάει το συμβολικό/φανταστικό παιχνίδι (π.χ. «μαγειρεύει» ή «ταΐζει» κούκλα).
- Κατανοεί την έννοια της ιδιοκτησίας («δικό μου», «δικό σου»).
- Εκδηλώνει ευρεία γκάμα συναισθημάτων (χαρά, λύπη, θυμό, φόβο) και αρχίζει να τα εκφράζει λεκτικά, π.χ. λέγοντας «είμαι χαρούμενος» ή «είμαι θυμωμένος».
- Μπορεί να δείχνει ανησυχία για φίλους που είναι στενοχωρημένοι.
Γλώσσα / Επικοινωνία
- Χρησιμοποιεί προτάσεις 3–4 λέξεων.
- Γίνεται κατανοητός από άγνωστους ακροατές τις περισσότερες φορές.
- Ονομάζει τα περισσότερα γνωστά αντικείμενα.
- Μπορεί να πει το όνομά του, την ηλικία του και το φύλο του.
- Ακολουθεί σύνθετες οδηγίες δύο ή τριών βημάτων.
Γνωστικά (μάθηση, σκέψη, επίλυση προβλημάτων)
- Δείχνει κατανόηση εννοιών όπως «ίδιο–διαφορετικό».
- Μετράει μέχρι το 3 και αρχίζει να αναγνωρίζει μερικούς αριθμούς.
- Ταξινομεί αντικείμενα κατά σχήμα και χρώμα.
- Χρησιμοποιεί έντονα τη φαντασία του στο παιχνίδι, το οποίο γίνεται πιο σύνθετο και «δραματικό».
Κίνηση / Φυσική Ανάπτυξη
- Τρέχει με ευκολία και ανεβαίνει σκάλες εναλλάσσοντας πόδια.
- Στέκεται στο ένα πόδι για 1–2 δευτερόλεπτα.
- Κάνει ποδήλατο με βοηθητικές ρόδες (προαιρετικό, καθώς δεν είναι τυπικό ορόσημο για όλα τα παιδιά).
- Φτιάχνει πύργο με 6 ή περισσότερους κύβους.
- Κρατάει καλύτερα το μολύβι και μπορεί να αντιγράψει έναν κύκλο.
Αναπτυξιακά ορόσημα παιδιού 4 ετών
Κοινωνική / Συναισθηματική Ανάπτυξη
- Συμμετέχει σε ομαδικό και συνεργατικό παιχνίδι, συχνά με κανόνες ή παιχνίδια ρόλων («παίζουμε το γιατρό»).
- Δείχνει ενσυναίσθηση και μπορεί να παρηγορήσει κάποιον που στενοχωριέται.
- Μιμείται συμπεριφορές ενηλίκων ή μεγαλύτερων παιδιών.
- Κατανοεί έννοιες όπως «ίδιο» και «διαφορετικό».
Γλώσσα / Επικοινωνία
- Χρησιμοποιεί πλήρεις προτάσεις 4–5 λέξεων.
- Διηγείται απλές ιστορίες με αρχή και τέλος, αν και συχνά με φανταστικά στοιχεία.
- Γνωρίζει και ονομάζει βασικά χρώματα και μερικά σχήματα.
- Μπορεί να πει το ονοματεπώνυμό του.
- Η ομιλία του είναι κατανοητή από άγνωστους ακροατές.
Γνωστικά (μάθηση, σκέψη, επίλυση προβλημάτων)
- Μετράει μέχρι το 4–5 και μπορεί να αρχίσει να αναγνωρίζει αριθμούς και γράμματα. (Η ακριβής καταμέτρηση μέχρι το 10 συνήθως εδραιώνεται λίγο αργότερα, προς τα 5 έτη.)
- Αναγνωρίζει βασικά σχήματα (κύκλος, τετράγωνο, τρίγωνο).
- Κατανοεί βασικές χρονικές έννοιες («πριν–μετά», «μέρα–νύχτα»).
- Χρησιμοποιεί τη φαντασία του σε πολύπλοκο παιχνίδι ρόλων.
Κίνηση / Φυσική Ανάπτυξη
- Πηδάει στο ένα πόδι.
- Σκαρφαλώνει με ευκολία.
- Ντύνεται και γδύνεται με μικρή βοήθεια (εκτός από κουμπιά/φερμουάρ).
- Ζωγραφίζει απλά σχήματα όπως κύκλους και σταυρούς.
- Κρατάει καλύτερα το μολύβι.
Αναπτυξιακά ορόσημα παιδιού 5 ετών
Κοινωνική / Συναισθηματική Ανάπτυξη
- Έχει σταθερές φιλίες και δείχνει προτίμηση σε συγκεκριμένους φίλους.
- Συνεργάζεται σε ομαδικά παιχνίδια και μπορεί να ακολουθεί κανόνες.
- Εμφανίζει καλύτερο αυτοέλεγχο και μπορεί να περιμένει τη σειρά του.
- Δείχνει ενδιαφέρον να ευχαριστήσει και να έχει την αποδοχή των άλλων.
Γλώσσα / Επικοινωνία
- Χρησιμοποιεί πολύπλοκες προτάσεις με σωστή γραμματική.
- Διηγείται γεγονότα με ακολουθία (π.χ. τι έκανε στο σχολείο).
- Γνωρίζει και ονομάζει βασικά γράμματα και αριθμούς.
- Η ομιλία είναι πλήρως κατανοητή από ενήλικες, ακόμη και αγνώστους.
Γνωστικά (μάθηση, σκέψη, επίλυση προβλημάτων)
- Μετράει ως το 10 με ακρίβεια· πολλά παιδιά μπορούν να προχωρήσουν μέχρι το 20.
- Αναγνωρίζει μερικά γράμματα και αρχικά ήχους γραμμάτων.
- Κατανοεί την ακολουθία γεγονότων (π.χ. πρωί–μεσημέρι–βράδυ).
- Λύνει απλά προβλήματα μέσα από το παιχνίδι.
Κίνηση / Φυσική Ανάπτυξη
- Σκαρφαλώνει, τρέχει και πηδάει με ευχέρεια.
- Στέκεται στο ένα πόδι για 10 δευτερόλεπτα ή περισσότερο.
- Κρατάει σωστά το μολύβι και ζωγραφίζει ανθρώπινη φιγούρα με 6 ή περισσότερα μέρη.
- Κόβει με ψαλίδι κατά μήκος μιας γραμμής.
- Ντύνεται και γδύνεται μόνο του, με μικρή βοήθεια σε κουμπιά/κορδόνια.
- (Το ποδήλατο χωρίς βοηθητικές ρόδες δεν αποτελεί τυπικό αναπτυξιακό ορόσημο, αλλά μπορεί να συμβαίνει σε πολλά παιδιά αυτής της ηλικίας.)
Πότε χρειάζεται παιδιατρική εκτίμηση;
Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό ανάπτυξης. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένα σημεία που, αν παρατηρηθούν, χρειάζεται έγκαιρη εκτίμηση από παιδίατρο:
- Έως 3 μηνών: δεν χαμογελάει κοινωνικά, δεν δείχνει ανταπόκριση σε ήχους ή φωνές.
- Έως 9 μηνών: δεν μπορεί να καθίσει με στήριξη, δεν μπουσουλάει ή δεν δείχνει ενδιαφέρον για αλληλεπίδραση.
- Έως 15–18 μηνών: δεν λέει καμία κατανοητή λέξη ή δεν χρησιμοποιεί χειρονομίες (π.χ. γεια, δείξιμο με το δάχτυλο).
- Έως 18 μηνών: δεν περπατάει αυτόνομα.
- Έως 2 ετών: δεν κατανοεί απλές εντολές ή δεν δείχνει αντικείμενα για να επικοινωνήσει.
- Έως 3 ετών: δεν σχηματίζει απλές προτάσεις, δεν μιμείται ή δεν συμμετέχει σε παιχνίδι με άλλα παιδιά.
- Σε οποιαδήποτε ηλικία:
- Δεν έχει βλεμματική επαφή ή δείχνει επίμονη απουσία ενδιαφέροντος για κοινωνική αλληλεπίδραση.
- Χάνει δεξιότητες που είχε αποκτήσει νωρίτερα (παλινδρόμηση ανάπτυξης).
- Εμφανίζει έντονη μυϊκή δυσκαμψία ή αδυναμία κινήσεων.
Επικοινωνήστε μαζί μας
Η παρακολούθηση των οροσήμων ανάπτυξης αποτελεί σημαντικό εργαλείο τόσο για τους γονείς όσο και για τους επαγγελματίες υγείας. Αν και κάθε παιδί ακολουθεί τον δικό του ρυθμό, η καλή γνώση των αναμενόμενων σταδίων βοηθά στην έγκαιρη αναγνώριση πιθανών αποκλίσεων και στη σωστή καθοδήγηση. Ο Δρ. Χρήστος Ζωγράφος, Παιδίατρος με εκπαίδευση σε κορυφαία νοσοκομεία της Γερμανίας προσφέρει εξατομικευμένη πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία με σεβασμό στις ανάγκες κάθε παιδιού.
Αν σας προβληματίζει η ανάπτυξη ή τα ορόσημα ανάπτυξης του παιδιού σας, επικοινωνήστε με το παιδιατρικό μας ιατρείο σε Αίγιο και Πάτρα. Κλείστε ραντεβού για να λάβετε εξατομικευμένη καθοδήγηση και επιστημονική υποστήριξη για την υγεία και την ανάπτυξη του παιδιού σας.
Leave a reply
